SORU VE CEVAPLARLA BAĞ-KUR’DAKİ BASAMAKLARIN TÜM YÖNLERİYLE AÇIKLANMASI

Yazar: DerdaAKCAN(*)

KAYNAK : E-Yaklaşım / Mayıs 2008 / Sayı: 58

I- GİRİŞ

Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan kişilerin ödeyecekleri prim miktarlarından tutun da, Bağ-Kur’dan emekli olacak kişilerin emekli aylıklarının ne kadar olacağı gibi birçok konuda belirleyici olan Bağ-Kur’daki basamak sisteminin öğrenilmesi ve bilinmesi okuyucularımıza büyük yarar sağlayacaktır.

Emekli olan ya da olmayan Bağ-Kur kapsamındaki herkesin maddi ve parasal yönden Bağ-Kur’daki bütün yükümlülükleri ile hak ve faydalarını belirleyen böyle önemli bir konunun tüm ayrıntılarıyla Bağ-Kur kapsamındaki kişiler açısından izah edilip açıklanması Bağ-Kur’lular ve konuya ilgi duyanlar açısından büyük bir gereklilik olduğu kanısındayız.

Bundan dolayı biz bu çalışmamızda, Bağ-Kur’daki basamak sistemleriyle ilgili en çok merak edilen ve bilinmesi gereken sorular ile bunların cevaplarını sorular ve cevaplar halinde izah etmeye çalışacağız.

II- BAĞ-KUR’DAKİ BASAMAKLARIN SORU ve CEVAPLARLA AÇIKLANMASI

Soru 1: Bağ-Kur mevzuatında “basamak” nedir ve Bağ-Kur’da basamak denilince neyin anlaşılması gerekir?

Cevap 1: Bağ-Kur mevzuatında basamak; sigortalıların prim ödeyecekleri dereceleri belirleyen değerler olarak tanımlanmaktadır. Bağ-Kur’da basamağı, sigortalının prim ve aylığının hesaplanmasında kullanılan sayısal değer olarak tanımlamak ta mümkündür.

Soru 2: Bağ-Kur’luların bulundukları basamaklar ödeyecekleri prim miktarını belirlemede nasıl etki etmektedir?

Cevap 2: Bağ-Kur mevzuatında her basamağın bir gelir tutarı bulunmaktadır. Bu tutarlar 1479 ve 2926 sayılı Kanunlar için ayrı belirlenmekte ve yasa hükümlerine göre her yıl Ocak ve Temmuz aylarında arttırılmaktadır. Bağ-Kur’da sigortalının ödeyeceği aylık prim miktarı, seçtiği, intibak ettirildiği ya da yükseltildiği gelir basamağının yüzde 20’sidir. Bu bilgilere göre bu gün itibariyle 4. basamakta olan bir esnaf Bağ-Kur sigortalısının ödeyeceği prim miktarı, dördüncü basamağın gelir tutarı 482,86 YTL olduğu için, bu rakamın yüzde 20’si olarak bulunacak yani, 96,57 YTL olarak tespit edilecektir.

Soru 3: Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan kişilerin basamak seçmesi ve hangi basamakta olacakları nasıl belirlenmektedir?

Cevap 3: Bağ-Kur’da en düşüğü bir, en yükseği yirmi dört olan basamaklar bulunmaktadır. Sigortalılar sigortalılığının başladığı tarihte, ilk oniki basamaktan birini seçmekte serbesttirler. Sigortalılar Bağ-Kur’a girişlerinde 12. basamaktan daha yukarısını seçemezler.

Gerek esnaf Bağ-Kur’luları gerekse tarım Bağ-Kur’luları sigortalı sayılmalarına esas olan faaliyetlerinin başlangıcından itibaren üç ay içinde Bağ-Kur’a başvururlarsa, 12. basamağa kadar (12. basamak dâhil) istediği basamağı seçebilirler. Sigortalı sayılmalarını gerektiren işlerinin başlangıcından üç ay geçtikten sonra Bağ-Kur’a başvururlarsa istedikleri basamağı seçemezler ve bu durumdaki kişilerin basamağı bir olarak belirlenir. Şimdi bu duruma esnaf ve tarım Bağ-Kur’luları için ayrı ayrı iki örnek verelim.

Örnek 1: 12.04.2008 tarihinde gelir vergisi mükellefiyeti başlayan Bay A, bu tarihten itibaren zorunlu olarak Bağ-Kur’lu sayılmaktadır. Eğer Bay A, 12.07.2008 tarihine kadar kendisini Bağ-Kur’a kayıt ve tescil ettirirse, ilk 12 basamaktan dilediğini seçer. 12.07.2008 tarihinden sonraki herhangi bir tarihte Bağ-Kur’a kendisini kayıt ve tescil ettirirse, basamak seçme hakkı ve imkânı kalmaz ve Bağ-Kur tarafından bu kişi re’sen birinci basamağı seçmiş kabul edilir.

Örnek 2: Bay B, 03.05.2008 tarihinde tarımsal faaliyetinin başladığının göstergesi olarak ziraat odası ile tarımsal bir kooperatife kayıt olmuştur. Eğer Bay B, bu iki kayıttan dolayı Bağ-Kur’a 03.08.2008 tarihine kadar kendisini tarım sigortalısı olarak kayıt ve tescil ettirirse, ilk 12 basamaktan dilediğini seçer. Bay B, 03.08.2008 tarihinden sonraki bir zamanda Bağ-Kur’a gelerek kendisini kayıt ve tescil yaptırmak isterse, ilk 12 basamaktan istediği basamağı seçemez ve basamağı otomatikman bir olarak kabul edilir.

Soru 4: Yüksek basamak seçen kişilerin daha sonraki zamanlarda basamaklarını düşürme imkânları var mıdır?

Cevap 4: Üstte de belirttiğimiz gibi, Bağ-Kur sigortalıları sigortalılığa esas faaliyetlerinin göstergesi olan kayıtlarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde istedikleri basamakları seçmekte ya da istedikleri basamakları düşürme hakları vardır. Ancak, bahse konu üç aylık süre geçtikten sonra gerek esnaf Bağ-Kur’luları, gerek tarım Bağ-Kur’luları gerekse isteğe bağlı Bağ-Kur’luların seçtikleri basamakları indirme ve düşürme imkânları yoktur. Örnek olarak, Bay A’nın limited şirket ortalığı 12.05.2008 tarihinde başladığını varsayalım. Bay A, 12.08.2008 tarihine kadar ilk 12 basamaktan dilediğini seçebilir ya da seçtiği basamağı düşürebilir. Ancak, 12.08.2008 tarihinden sonra, yani işinin başladığı tarihten itibaren ilk üç ay geçtikten sonra seçilen basamağın düşürülmesi ya da değiştirilerek yükseltilmesi mümkün değildir.

Uygulamada basamaklar konusunda Bağ-Kur’da en çok karşılaşılan sorunlardan birisi budur. Sigortalılar önce “emekli aylığım yüksek olsun” diye yüksek basamakları seçmekte daha sonra ise, seçtikleri basamağın prim miktarları kendilerine maliyetli ve yüksek geldiği için seçtikleri basamakları düşürmek istemektedirler. Bunun için okuyucularımıza tavsiyemiz, nasıl olsa Bağ-Kur’daki basamaklar 12. basamağa kadar kendiliğinden otomatik olarak yükseltildiği için, sigortalılığa girişte birinci basamağı seçmeleri ve kademeli olarak yükselmeleri daha yararlı olacaktır.

Soru 5: Bağ-Kur’da askerlik borçlanması yapmak isteyenler istedikleri basamağın prim değerlerine göre askerliklerini borçlanabilirler mi?

Cevap 5: 1479 sayılı Kanunun ek 9. maddesine göre Bağ-Kur’da askerlik borçlanması yapmak isteyenler borçlanma için talepte bulundukları tarihteki basamağın prim tutarları üzerinden borçlanmalarını yapmak zorundadırlar. Yani sigortalı olan kişi askerlik borçlanması yaptığı tarihte hangi basamakta bulunuyorsa, o basamağın prim tutarlarına göre borçlanma yapar. Bulunduğu basamakta bir yıl beklemesine gerek olmadığı gibi, daha düşük ya da istediği herhangi bir basamağın prim tutarları üzerinden askerlik borçlanması yapmasına da imkân bulunmamaktadır.

Soru 6: Bağ-Kur’da seçtikleri basamakları yükseltmek isteyen kişiler basamaklarını nasıl yükseltebilirler? Seçilen basamakların yükselmesi takvim yılına göre mi yoksa basamak seçimi yapılan tarihe göre mi olur?

Cevap 6: Bağ-Kur’da sigortalının tabi olduğu basamak ilk 11. basamak ve daha aşağısındaki bir basamaksa, basamak yükseltilmesi sırasıyla otomatik olarak yapılır ve sigortalının Bağ-Kur’a prim borcunun olup olmamasına bakılmaz. Ayrıca, 11. basamağa kadar basamak yükseltilmesinde, sigortalının Bağ-Kur’a yazılı talepte bulunmasına ve Bağ-Kur’a prim ödemesinin var olmasına bakılmaz. Ancak, 12. basamaktan itibaren basamak yükseltilebilmesi için sigortalının Bağ-Kur’a yazılı talepte bulunması ve talep tarihinden önceki ayın sonu itibariyle prim ve diğer her türlü borçlarını Bağ-Kur’a ödemiş olması gerekmektedir.

Bağ-Kur’daki basamakların arttırılma usulü, her yılın Ocak ayında olması gibi bir takvim yılına bağlı olarak yürütülmemektedir. Kişinin bulunduğu basamağı seçme ya da yükseltme tarihi ne ise, bu tarihin üzerinden ilk onbir basamakta bir yıl, onikinci basamaktan itibaren ise iki yıl geçmesi halinde bir üst basamağa yükselme yapılmaktadır. Bu şekilde basamakları yükseltilen kişiler, basamaklarının Bağ-Kur tarafından yükseltildikleri tarihten veya yazılı talepte bulundukları tarihi takip eden aybaşından itibaren, basamak yükseltme farkı ile birlikte yükseltildikleri basamak üzerinden primlerini ödemektedirler.

Soru 7: Bağ-Kur’da malullük, yaşlılık ve ölüm aylıkları hangi basamaktan bağlanılmaktadır?

Cevap 7: 1479 sayılı Kanun kapsamındaki esnaf Bağ-Kur’luları, 2926 sayılı Kanun kapsamındaki tarım Bağ-Kur’luları ile isteğe bağlı Bağ-Kur’lulara, Bağ-Kur’dan malullük veya yaşlılık aylığı bağlanması durumunda, bu kişilere son defa tabi oldukları basamak değerleri üzerinden aylık bağlanılmaktadır. Ancak, yaşlılık aylığı bağlanırken esnaf ve isteğe bağlı Bağ-Kur sigortalılarına bulundukları basamak değerleri üzerinden aylık bağlanırken, tarım Bağ-Kur’luları eğer bulundukları basamakta bir tam yılını doldurmamışlarsa, bir alt basamaktan yaşlılık aylığı bağlanılmaktadır. Tarım Bağ-Kur’lularının 2926 sayılı Kanunun 18/a maddesinden kaynaklanan bu mağduriyetlerinin bir an önce giderilerek eşitliğin sağlanması gerekmektedir.

Soru 8: Yurt dışı hizmet borçlanması yaparak Bağ-Kur’dan emekli olan kişilerin hangi basamaktan emekli aylığı alacakları nasıl belirlenmektedir?

Cevap 8: Yurt dışından emekli olacak kişilerin hangi basamaktan emekli olacakları, yurt içindeki Bağ-Kur’lulara uygulandığı şekliyle yani 1479 sayılı Kanunun değişik 51. maddesinin dördüncü fıkrası ile 52. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre yapılmaz. Bu kişilerin hangi basamaktan emekli olacaklarının belirlenmesi, Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında 3201 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği’ne göre yapılmaktadır.

Buna göre, 3201 sayılı Kanuna göre yurt dışında ev hanımı olarak geçen sürelerini borçlanma talebinde bulunan kişilerin borçlanma karşılığı tutarı, ödemede bulunduğu tarihteki Merkez Bankası döviz alış fiyatı üzerinden, dolar kurunun günlük borçlanma miktarı (bir gün için 3,5 ABD Doları) ve 30 gün (1 ay) ile çarpılması suretiyle bulunan tutar olup bir ay için yatırılması gereken prim miktarı olarak belirlenir. Yani ev hanımlarının yurt dışı borçlanması yaptıktan sonra hangi basamaktan emekli olacakları, ödemede bulunduğu tarihteki dolar kuru üzerinden yapılacak olan basamak tespitine göre belirlenmektedir. Örnek olarak, Bayan A, 02.02.1982–02.02.2002 tarihleri arasında yurt dışında ev hanımı olarak geçen 7200 günlük sürelerini Bağ-Kur’a borçlanma talebinde bulunmuştur. Bayan A, kendisine çıkarılan 7200×3,5 USD = 25.200 USD olan yurt dışı borçlanma tutarını 06.12.2007 tarihinde ödemiştir. Bayan A’nın ödemede bulunduğu dolar kurunun üzerinden yapılacak olan emekliliğine esas basamak tespiti şu şekilde olacaktır. Kur: 1,1750 (ödemede bulunduğu tarihteki döviz kuru), Ödeme tarihi: 06.12.2007, Kur x 3,5 (ABD Doları) x 30 (1 ay), 1.1750 x 3,5 x 30 = 123,37 YTL şeklinde olacaktır.

Bu hesaplama sonucunda bulunan 123,37 YTL tutara en yakın basamağın aylık prim göstergesi 10. basamağa denk geldiğinden, sigortalı Bayan A’nın emekliliğine esas olan basamağı on olacaktır. Emekli olurken kendisine 10. basamak değerleri üzerinden aylık bağlanacaktır.

Ev hanımları dışında Bağ-Kur’a yurt dışı borçlanması yaparak Bağ-Kur’dan emekli olacakların basamakları ise, eğer yurt dışındaki süreleri Bağ-Kur sigortalılık başlangıçlarından önce ise bu süreler borçlanma sonucu hizmetten sayılmakta ancak basamak yükseltilmesinde dikkate alınmamaktadır. Yurt dışı borçlanma süreleri Bağ-Kur sigortalılık başlangıcından sonra ise, 12. basamağa kadar her yıl bir basamak, 12. basamaktan sonra her 2 yıl bir basamak olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu kişilerin 12. basamaktan sonra basamak yükseltmelerinde Türkiye’deki Bağ-Kur’lulara uygulandığı gibi yazılı talep şartı aranılmamaktadır.

Soru 9: Sosyal güvenlik reform yasası yürürlüğe girerse Bağ-Kur’da basamak sistemi kalkacak mı?

Cevap 9: Günümüzdeki mevzuata göre Bağ-Kur’lular 24 basamaklı bir gelir tablosu üzerinden tabi oldukları basamağa göre prim ödemekte ve emekli aylıklarının hesaplaması da bulundukları basamaklara göre yapılmaktadır. Ancak, eğer 5510 sayılı sosyal güvenlik reform yasası yürürlüğe girerse, Bağ-Kur’luların tabi olacakları basamak sistemi değişecek ve emekli aylıklarının hesaplama yöntemi de bu günkü basamaklara göre olmayacaktır.

5510 sayılı reform yasası yürürlüğe girerse, Bağ-Kur’luların adı artık 4/b’li olacak ve ödeyecekleri primler artık basamaklara göre değil kendi belirleyecekleri aylık gelirlere göre hesaplanacaktır. Ödeyecekleri prim miktarı belirlenirken alt sınır halen 608 YTL olan asgari ücret ve üst sınır da asgari ücretin 6,5 katı yani 3952 YTL miktarları üzerinden olacaktır. Ayrıca, yeni dönemde Bağ-Kur’lular aynı zamanda işçi çalıştıran işveren konumunda iseler, beyan edeceği aylık kazançları çalıştırdığı sigortalıların kazancının en yükseğinden daha az olamayacaktır.

Soru 10: Bağ-Kur’da “basamak yükseltme farkı primi” nedir ve Bağ-Kur’luların bu konuda dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir?

Cevap 10: Esnaf, tarım ve isteğe bağlı Bağ-Kur sigortalıları, Bağ-Kur’daki 24 dereceli basamak sistemi içinde ilk 12 basamakta birer yıl beklemek kaydıyla, yılda bir otomatik olarak bir üst basamağa yükselebilirler. 12. basamaktan sonra ise, 2 yılda bir sigortalı tarafından yazılı talep yapılması ve Bağ-Kur’a borç olmaması halinde basamak yükseltmesi yapılmaktadır.

Bağ-Kur kapsamındaki sigortalıların bulundukları basamaktan bir üst basamağa yükselmeleri durumunda sigortalının ödemesi gereken prim miktarı da yükselmekte ve her iki basamak arasındaki ödenmesi gereken farklı bir prim borcu oluşmaktadır. İşte, yükselmiş olunan basamaktan dolayı sigortalıya her basamak yükselmesinde bir defaya mahsus olmak üzere basamak farkı primi adı altında basamak yükseltme farkı primi çıkarılmaktadır. Basamak yükseltme farkı primleri yükselme yapılan basamağın tarihi hangi tarihe denk geliyorsa o ayın primine yansıtılarak ilgili ayın primiyle birlikte sigortalılardan tahsil edilmektedir.

Basamak farkı borcu olan kişilerin Bağ-Kur hesap ekstralarında yükselen basamaktan dolayı basamak prim borcu gözükeceği için, borçlu olarak Bağ-Kur’daki sağlık sigortası yardımlarından yararlanmaları mümkün olmayacaktır. Basamağı yükselen sigortalılara cari ayın primiyle birlikte basamak yükseltme farkı primleri de birlikte tahakkuk ettirileceği için, basamak yükseltme farkı primlerini ödemeyen sigortalıların sağlık karnesi almaları engellenmektedir. Bundan dolayı sigortalıların basamaklarının hangi dönemlerde yükseldiğini bilmeleri ve bunu takip etmeleri kendi yararlarına olacaktır.

Soru 11: SSK’dan Bağ-Kur’a hizmet birleştirmesi yapıldığında SSK’dan gelen ve Bağ-Kur’la birleştirilen bu hizmetlere göre Bağ-Kur’da basamak intibakı nasıl yapılmaktadır?

Cevap 11: 2829 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre, sosyal güvenlik kanunlarına tabi çeşitli işlerde çalışmış olanların hizmet sürelerinin aynı tarihlere rastlamamak kaydıyla birleştirilmesi gerekir. İşte anılan kanunun bu madde metni hükmü gereği, SSK’lı olan kişiler Bağ-Kur’a geçip te Bağ-Kur’dan emekli olmak istediklerinde, SSK hizmetleri Bağ-Kur hizmetleriyle birleştirilmekte ve SSK’dan gelen hizmetlere göre Bağ-Kur’dan basamak intibakı (uyumu) yapılmaktadır. SSK’dan Bağ-Kur’a aktarılan hizmetlerin intibakı yapılırken SSK’daki her 360 gün için bir basamak verilir ve bu şekilde basamaklar intibak ettirilir.

SSK’dan gelen hizmetlere göre Bağ-Kur’da basamak intibakı yapılırken, kişinin Bağ-Kur’da bulunduğu basamak SSK’dan gelen hizmet sürelerinin oluşturacağı basamaktan daha yüksekse, SSK’dan gelen hizmetler Bağ-Kur hizmetlerine sadece eklenir ama bu hizmetlere göre basamak yükseltilmesi ya da intibakı yapılmaz. Bağ-Kur’lu olan kişinin bulunduğu basamak SSK’dan gelen hizmetlere göre bulunacak basamaktan daha düşük bir basamak ise, SSK’dan gelen hizmetler Bağ-Kur basamaklarını yükseltmektedir. Bu konudaki ifadelerimiz Bağ-Kur’un 279 nolu genelgesiyle sabittir.

Şimdi bu durumu bir örnekle açıklayalım. Esnaf Bağ-Kur’lusu olan Bay A, beşinci basamakta bulunmaktadır. Bay A’nın SSK’da toplam 4 yıllık prim ödeme gün sayısı bulunmaktadır. Bay A, bu hizmetleri Bağ-Kur’la birleştirmek istediğinde SSK hizmetlerine göre Bağ-Kur’da 4 üncü basamağı hak etmektedir. Ancak, Bay A’nın zaten Bağ-Kur’da bulunduğu basamak 4 üncü basamaktan daha yüksek olduğu için, SSK hizmetleri Bağ-Kur’a eklenir ancak bu hizmetler Bay A’nın Bağ-Kur’daki basamaklarını yükseltmez.

Başka bir örnek vermek gerekirse, Bay B, 13.02.2008 tarihinde gelir vergisi mükellefi olmuş ancak Bağ-Kur’a tescilini günümüze kadar yaptırmadığı için basamağı Bağ-Kur tarafından re’sen bir (1) olarak tespit edilmiştir. Bay A’nın SSK’dan sekiz yıllık prim ödeme gün sayısı vardır. Bu hizmetleri Bağ-Kur’la birleştirdiğinde Bağ-Kur’da bulunduğu basamak SSK’dan gelen hizmete göre bulunacak basamaktan (sekiz) daha düşük (bir) olduğu için, SSK hizmetleri Bağ-Kur basamaklarını yükseltecek ve Bay A’nın bulunduğu basamak 9 (dokuz) olarak belirlenecektir. Bir örnek daha verelim. Bayan A’nın SSK’dan 18 yıl hizmeti vardır. Bayan B, esnaf Bağ-Kur’lusu oldu ve basamağını bir olarak belirledi. Bayan B, SSK hizmetlerini Bağ-Kur’a birleştirdiğinde asıl basamağı 13 yıla 13 basamak verirsek, 18 yıldan geri kalan 4 yıla ise 2 basamak verirsek asıl basamağı 15 olur. Geri kalan 1 yılı için ise kendisine bir kıdem verilir. Yani SSK’dan Bağ-Kur’a intibak yapılırken 1 tam yıldan ya da 2 tam yıldan fazla süreler kişinin bulunduğu basamağını arttırmaz yalnıza bulunduğu basamaktaki kıdemini arttırır.

Bu sorunun cevabı için anlattığımız hususlar, tarım Bağ-Kur’undan esnaf Bağ-Kur’una, esnaf Bağ-Kur’undan tarım Bağ-Kur’una hizmet birleştirmesi yapıldığında tespit edilecek basamaklar için, isteğe bağlı Bağ-Kur’luluktan tarım Bağ-Kur’una hizmet birleştirmesi yapıldığında tespit edilecek basamaklar için ve SSK’dan tarım Bağ-Kur’una hizmet birleştirmesi yapıldığında tespit edilecek (intibakı yapılacak) basamaklar için de aynen geçerli olup uygulanmaktadır. Ancak bu anlattıklarımız, sadece isteğe bağlı Bağ-Kur’la esnaf Bağ-Kur’una hizmet birleştirmesi yapıldığında, basamak intibakı yapılması durumlarında uygulanmamaktadır.

Soru 12: İsteğe bağlı sigortalı iken esnaf Bağ-Kur’lusu olunduğunda, sigortalılar istediği basamağı seçebilirler mi? Basamak intibakları nasıl olur? Ya da tam tersi düşündüğümüzde basamak durumları durum ne olur?

Cevap 12: Bilindiği üzere Bağ-Kur’da 2926 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalılık mümkün olmayıp, ancak 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalı olunabilmektedir. İşte bundan dolayı gerek 1479 sayılı Kanun kapsamındaki zorunlu sigortalılık, gerekse 1479 sayılı Kanun kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılıkta kişinin tabi olduğu sosyal güvenlik kanunu değişmediği ancak sigortalılık niteliği değiştiği için basamak intibakı yapılmamaktadır. Dolaysıyla sigortalı olan kişi isteğe bağlı sigortalılıktan esnaf sigortalılığına geçişte ya da esnaf sigortalılığından isteğe bağlı sigortalılığa geçtiğinde hangi basamaktaysa, tabi olduğu basamak sonradan tabi olduğu sigortalılık niteliğinde de devam ettirilmektedir. Yani bu gibi durumlarda basamak intibakı yapılmamakta ancak hizmet birleştirmesi yapılmaktadır.

Şimdi bu duruma bir örnek verelim. Bağ-Kur’da esnaf sigortalısı olan Bay A, 5 yıl Bağ-Kur’a prim ödemiş ve onuncu basamağa yükselmiş bulunmaktadır. Bay A, zorunlu sigortalılığa esas olan faaliyetini sona erdirmiştir. Bay A, emeklilik için günlerinin geri kalan sürelerini isteğe bağlı olarak tamamlamak isterse basamağı ne olur?

Üstte de belirttiğimiz gibi Bay A’nın sadece sigortalılık niteliği değiştiği ve tabi olduğu sosyal güvenlik kanunu değişmediği için, isteğe bağlı sigortalı olduğunda basamak intibakı yapılmaz ve eski kaldığı basamaktan yani 10. basamaktan Bağ-Kur’a isteğe bağlı sigortalılıktan prim ödemeye devam eder. Bu basamağın düşmesi mümkün değildir. Ancak, esnaf Bağ-Kur kapsamındaki hizmetleri isteğe bağlı sigortalı olduğunda yalnızca hizmet birleştirmesinde dikkate alınır.

Aynı durum isteğe bağlı Bağ-Kur’luların esnaf Bağ-Kur’lusu olmalarında da geçerlidir. Yani, isteğe bağlı sigortalı olan bir kişi örneğin en son 9. basamaktan prim ödeyip isteğe bağlı sigortalılıktan ayrılmışsa ve daha sonra esnaf Bağ-Kur’lusu olmuşsa, 9. basamaktan daha aşağı bir basamak seçmesi mümkün değildir.

Soru 13: Günümüz itibariyle Bağ-Kur’da basamak satın alma imkânı var mıdır? Bağ-Kur’da 2003 yılında basamak satın alanların aylıkları neden düşük oldu?

Cevap 13: Hali hazırdaki Bağ-Kur mevzuatına göre Bağ-Kur’da basamak satın alma imkânı yoktur. Ancak bu imkân iktidardaki hükümetlerin çıkaracakları bazı kanunlarla üç beş yılda bir Bağ-Kur’lulara verilmektedir. Bağ-Kur’da en son basamak satın alma imkânı 02.08.2003 tarih ve 4956 sayılı Kanunla verilmiştir. 4956 sayılı Kanun gereğince Bağ-Kur’dan basamak yükseltme talebinde bulunan kişiler istedikleri sayıdaki basamakları satın alarak artırılan basamak sayısı kadar Bağ-Kur’a fark ödediler. Ancak, basamak satın alan Bağ-Kur’lulardan emekli aylığı bağlananlara sadece satın aldıkları son basamak esas alınarak aylık bağlanmıştı. Son basamaktan aylık bağlanınca basamak ortalaması da yükselmemiş olduğundan satın alınan basamağa göre bağlanan aylık miktarı çok düşük seviyelerde kaldı. Yani Bağ-Kur’da basamak satın alan Bağ-Kur’lulara ortalama basamak değerleri üzerinden aylık bağlanması gerekirken sadece satın alınan son basamak üzerinden aylık bağlandı ve bundan dolayı mağduriyetler oluştu. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu yetkililerinin çalışmaları sonucunda Bağ-Kur basamak mağdurlarının uğradığı haksızlık çözüldü. Bundan böyle Bağ-Kur basamak mağdurlarının aylıklarının hesaplanması hazırlanan bir bilgisayar programıyla yeniden düzenlendi. Aylıkları yeni hesaplamayla yüksek çıkanlara aradaki farklar aylık bağlanan kişilere Kurum tarafından iade edildi

Soru 14: Aynı basamaktan emekli olan kişiler Bağ-Kur’da neden birbirinden farklı emekli aylığı almaktadırlar?

Cevap 14: 1999 yılından önce Bağ-Kur’dan aynı basamaktan emekli olan kişiler hemen hemen aynı aylığı almaktaydılar. Çünkü bu tarihten önce Bağ-Kur emekli aylıkları ve emekli aylıklarını belirleyen basamaklara esas gelir tabloları memur maaş katsayısı kadar artırılıyordu. Yani memurlara ne kadar zam yapılırsa Bağ-Kur emeklilerine de aynı oranda zam yapıldığı gibi, emekli aylıklarını belirleyen 24 Basamaklı Gelir Tablosu da aynı oranda artırılıyordu. 1479 sayılı Kanunun emekli aylıklarının hesaplanmasıyla ilgili hükümlerini düzenleyen 36. maddesi 1999 yılında 4447 sayılı Kanunla değiştirilmeden önce Bağ-Kur’lular bulundukları en son basamaklarının gelir tutarının yüzde 70’i oranında emekli aylığı alıyorlardı. Örneğin bir Bağ-Kur’lu en son 20’nci basamakta ise ve toplam 25 tam yıl prim ödemişse, 20. basamağın gelir tutarının yüzde 70’i oranında emekli aylığı veriliyordu. Yüzde 70 oranı 25 tam yıldan eksik her yıl için yüzde 1 eksiltiliyor fazla olan her yıl için de yine yüzde 1 artırılıyordu. Bu hesaplama sistemi 4447 sayılı Kanunun 29. maddesiyle 1999’dan itibaren değişti ve en son basamaktan değil basamakların ortalamasına göre aylık bağlanması usulü getirildi. Yani üstteki örneğimizdeki gibi 20’nci basamaktan 2006 yılında emekli olan birisi için 1999 yılı ve sonrası yılların basamaklarının ağırlıklı ortalamasına göre emekli aylığı hesaplanması sistemi getirildi. Dolaysıyla 1999 ve 2000’den sonra Bağ-Kur’lulara 20. basamaktan değil, daha düşük bir basamaktan emekli edilmesi sistemi getirildiği için, aynı basamaktan emekli olan kişilerin birbirlerinden farklı aylık aldığını söyleyebiliriz.

III- SONUÇ

Bu makale çalışmamızda Bağ-Kur’daki basamak sistemleriyle ilgili en çok bilinmesi gereken ve merak edilen soruları örneklerle açıklamaya çalıştık. Özellikle açıklanması gereken konuların ve bilgilerin okuyucuların zihninde somut bir zemine oturması açısından açıklamalarımızı sorular halinde ele alıp ifadelerimizi teyit ve takviye amacıyla örnekler verdik.

Gelen Aramalar: bağkur pirim yükseltme neye göre belirleniyor,çifçibagkuru,fazla yatan bağkur ödeme,sgk basamaklara göre maaş miktarları